દુખતા, સૂજેલા પગ: કમ્પ્રેશન સ્ટોકિંગ્સ જોઈએ?

મારે કમ્પ્રેશન સ્ટોકિંગ્સ જોઈએ?

મેડિકલ ગ્રેજ્યુએટેડ કમ્પ્રેશન સ્ટોકિંગ બહારથી ટેકો આપે છે; સામાન્ય રીતે ઘૂંટી પાસે દબાણ સૌથી વધુ હોય છે અને ઉપર જતાં ઘટે છે. તે શિરાના દુખાવા કે સોજામાં મદદ કરી શકે અને કેટલાક અલ્સરની સંભાળમાં અગત્યનું છે. તે વેરિકોઝ વેઇન્સ દૂર કરતું કે વાલ્વ સુધારતું નથી. દરેક દેખાતી શિરા માટે તે પહેરવું જરૂરી નથી.

પ્રક્રિયા યોગ્ય ન હોય, ગર્ભાવસ્થા હોય કે સારવારના ભાગરૂપે ચોક્કસ સમય માટે ડૉક્ટર સ્ટોકિંગ સૂચવી શકે. લક્ષણો આપતા રિફ્લક્સમાં પ્રક્રિયા વધુ યોગ્ય હોઈ શકે. સામાન્ય સપોર્ટ મોજાં, રમતગમતનાં મોજાં અને હોસ્પિટલનાં એન્ટિ-એમ્બોલિઝમ મોજાં સૂચવેલા ઉત્પાદનનાં સમાન નથી. આ લેખ શિરાનાં લક્ષણો માટે દિવસે પહેરવાના સ્ટોકિંગ વિશે છે; હોસ્પિટલ અને પ્રક્રિયા પછીના નિર્દેશ જુદા હોઈ શકે.

પહેલાં રક્તસંચાર અને યોગ્ય માપ તપાસો

કમ્પ્રેશન સૂચવતાં પહેલાં ડૉક્ટર ધમનીનો લોહીપ્રવાહ, સોજો, ચામડી અને સ્પર્શ સમજવાની ક્ષમતા જુએ છે. ઘૂંટીના દબાણની કે બીજી રક્તવાહિનીની તપાસ જરૂરી હોઈ શકે. ધમનીની નોંધપાત્ર બીમારીમાં કમ્પ્રેશન અસુરક્ષિત હોઈ શકે. ડાયાબિટીસ, સુન્નપણું, હાર્ટ ફેલ્યોર, ઘા અને અગાઉ સ્ટોકિંગથી થયેલી મુશ્કેલી જણાવો; પ્રિસ્ક્રિપ્શન બદલવું કે નિષ્ણાતની દેખરેખ જરૂરી હોઈ શકે.

માપ લેનાર વ્યક્તિ ઉત્પાદકના ચાર્ટ મુજબ ઘૂંટી અને પિંડીનો ઘેરાવો તથા જરૂરી લંબાઈ માપે છે. માત્ર જૂતાનું માપ પૂરતું નથી. દબાણ mmHg કે માન્ય ક્લાસમાં લખાય છે, પરંતુ જુદા ધોરણોમાં ક્લાસનો અર્થ બદલાઈ શકે. દબાણનો અંદાજ ન લગાવો અને જાતે વધુ કડક જોડી ન લો.

ઘૂંટણ સુધી, જાંઘ સુધી, ખુલ્લી કે ઢંકાયેલી આંગળીઓવાળા સ્ટોકિંગની જરૂરિયાત જુદી છે. સૌથી લાંબું કે કડક હંમેશાં વધુ સારું નથી. પહેરીને બતાવવા કહો; હાથમાં ઓછી તાકાત, કમરનો દુખાવો કે મર્યાદિત હલનચલન હોય તો પહેરવાના સહાયક સાધન વિશે પૂછો.

પહેરવાની રીત

તમારા ઉત્પાદનના નિર્દેશ અને માપ લેનારે બતાવેલી રીત અનુસરો. સામાન્ય ઘૂંટણ સુધીના સ્ટોકિંગ માટે:

1. તૈયારી: સુરક્ષિત બેસો અને સવારે સોજો વધે તે પહેલાં પહેરો. ચામડી સૂકી હોય અને મોઇશ્ચરાઇઝર શોષાઈ ગયું હોય. ચામડી અને કાપડમાં નુકસાન જુઓ.
2. એડીનો ભાગ ઓળખો: અંદર હાથ નાખીને એડી પકડો અને ઉપરનો પગવાળો ભાગ એડી સુધી ઊંધો વાળો. પંજાનો ભાગ પગ નાખવા તૈયાર રહે; આખા સ્ટોકિંગને કડક ગોળ વીંટી જેવું ભેગું ન કરો.
3. પંજો ગોઠવો: આંગળીઓ હળવેથી દાખલ કરો અને તમારી એડીને સ્ટોકિંગની એડી સાથે મેળવો. બતાવેલું યોગ્ય સહાયક સાધન જ વાપરો; ખુલ્લી આંગળીઓવાળા ઉત્પાદનની પહેરાવવાની સ્લિપર પછી કાઢો.
4. ધીમે ઉપર વધો: કાપડ ઘૂંટી અને પિંડી પર થોડું-થોડું ખોલો. ઉપરની ધાર જોરથી ખેંચવાને બદલે કાપડ સરખું ફેલાવો.
5. અંતે તપાસો: ઘૂંટણ સુધીના સ્ટોકિંગની ઉપરની ધાર ઘૂંટણના પાછળના વળાંકથી નીચે, સામાન્ય રીતે લગભગ 2–3 સેમી નીચે રહે. કરચલીઓ કાઢો, એડી જુઓ અને આંગળીઓ આરામમાં રહે. ઉપરની ધાર ક્યારેય વાળો કે રોલ ન કરો.

લેટેક્સ વગરનાં પકડવાળાં હાથમોજાં અથવા સૂચવેલું પહેરાવવાનું ફ્રેમ મદદ કરી શકે. કાપડ વળે કે ભેગું થાય તો કડક પટ્ટી રહેવા દેવાને બદલે કાઢીને ફરી પહેરો. સરખું ફિટ ન થાય તો પહેરીને બતાવવા કહો.

પહેરવું, ઉતારવું અને સંભાળ

સૂચવેલો સમય અનુસરો. દિવસે પહેરવાનું સ્ટોકિંગ સામાન્ય રીતે સૂતી વખતે કાઢવામાં આવે છે, સિવાય કે ડૉક્ટર જુદું કહે; હોસ્પિટલ કે પ્રક્રિયા પછીના કમ્પ્રેશન માટે આ નિયમ હંમેશાં લાગુ નથી. કાઢવા માટે કાપડ હળવેથી થોડું-થોડું નીચે લાવો. રોજ ચામડી જુઓ અને ઘસારો, સરકવું કે પગના માપમાં ફેરફાર જણાવો.

અમદાવાદની ગરમીમાં નિયમિત પહેરવું મુશ્કેલ લાગી શકે. કાપડ કાપવાને કે જાતે દબાણ બદલવાને બદલે યોગ્ય કાપડ, આંગળીઓની શૈલી કે સહાયક સાધન વિશે પૂછો. ઉત્પાદક અને માપ લેનારની સલાહ મુજબ ધોવો, સૂકવો અને બદલો; સ્થિતિસ્થાપક ટેકો હંમેશાં ટકતો નથી. ફિટ કે સોજો બદલાય તો ફરી માપ લો. કેર લેબલ પરવાનગી ન આપે તો ગરમ ઇસ્ત્રી કે સીધી ગરમી ન આપો.

ક્યારે કાઢીને મદદ લેવી

એક પગમાં નવો સોજો, લાલ દુખતી શિરા, ફાટેલી ચામડી કે અલ્સરની તપાસ જોઈએ. માત્ર વધુ કડક કમ્પ્રેશન ન ઉમેરો. વારંવાર સરકતું, રોલ થતું કે દુખતી પટ્ટી બનાવતું સ્ટોકિંગ ફરી ફિટ કરાવો. એક પર બીજું સ્ટોકિંગ ન ચઢાવો, કાપશો નહીં અને જાતે દબાણ બદલશો નહીં.

માપની મુલાકાત પછી જતાં પહેલાં ઉત્પાદન અને દબાણ, પહેરવાનો સમય, પહેરવા-કાઢવાની રીત, બદલવાની યોજના અને મુશ્કેલીમાં કોનો સંપર્ક કરવો તે જાણી લો.

આગળ વાંચો

• વેરિકોઝ વેઇન્સની સંપૂર્ણ માહિતી (અંગ્રેજીમાં)
• ભારે પગ અને ઊપસેલી શિરાઓ: રોજ શું મદદ કરી શકે?