સ્ટેન્ટ મૂકાવ્યો છે? બંને દવાઓ નિયમિત લેવી કેમ જરૂરી છે

સ્ટેન્ટ સાથે દવાઓ પણ સુરક્ષાનો ભાગ છે

સ્ટેન્ટ મૂકાવ્યા પછી સારું લાગતું હોય ત્યારે બંને દવાઓ હજી જરૂરી છે કે નહીં એવો વિચાર આવી શકે. ક્યારેક અગાઉ કોઈ ચેતવણી વિના સ્ટેન્ટની અંદર લોહીનો ગઠ્ઠો બની શકે છે. તેને સ્ટેન્ટ થ્રોમ્બોસિસ કહે છે. તે લોહીનો પ્રવાહ રોકી શકે છે અને સ્ટેન્ટ ક્યાં છે તેના આધારે સ્ટ્રોક, હૃદયરોગનો હુમલો અથવા હાથ-પગનો લોહીનો પુરવઠો અટકવાનું જોખમ ઊભું થાય છે.

સારું લાગતું હોય તો પણ સારવારની ટીમે જણાવેલા સમય સુધી બંને દવાઓ લેતા રહો. જાતે કોઈ દવા બંધ ન કરો, માત્રા ન ઘટાડો કે બીજી દવા સાથે ન બદલો.

DAPT એટલે શું?

DAPT એટલે ડ્યુઅલ એન્ટીપ્લેટલેટ થેરપી: પ્લેટલેટ્સને એકબીજા સાથે ચોંટીને ગઠ્ઠો બનાવતાં અટકાવવામાં મદદ કરતી બે દવાઓ. સામાન્ય રીતે એસ્પિરિન સાથે ક્લોપિડોગ્રેલ અથવા ટિકાગ્રેલોર જેવી બીજી એન્ટીપ્લેટલેટ દવા અપાય છે. બંને અલગ રીતે કામ કરે છે.

આ દવાઓ ગઠ્ઠો બનતો અટકાવવામાં મદદ કરે છે; સ્ટેન્ટમાં પહેલેથી બનેલો ગઠ્ઠો ઓગાળતી નથી. બે દવાઓ એટલે દરરોજ માત્ર બે ગોળીઓ એવું જરૂરી નથી: એક ગોળીમાં બંને દવાઓ હોઈ શકે છે અને લેવાનો સમય પણ જુદો હોઈ શકે છે. પ્રિસ્ક્રિપ્શનમાં લખેલા નામ, માત્રા અને સમય પ્રમાણે લો. અજાણી બ્રાન્ડ મળે તો ફાર્માસિસ્ટ પાસેથી સમજ મેળવી લો.

મગજ કે ગરદનના સ્ટેન્ટ પછી આ કેમ મહત્વનું છે?

સ્ટેન્ટની સપાટી શરીરના પોતાના ઊતકથી અલગ હોય છે. તેના પર પ્લેટલેટ્સ જમા થઈ શકે છે. મગજના એન્યુરિઝમ માટે મૂકાતો ફ્લો ડાયવર્ટર પણ મુખ્ય ધમનીની અંદર રહે છે. પ્રક્રિયા પહેલાં અને પછીની દવાઓ લોહીનો પ્રવાહ સુરક્ષિત રાખવાની યોજનાનો મહત્વનો ભાગ છે.

ગરદનના કેરોટિડ સ્ટેન્ટ, અન્ય ધમનીઓના સ્ટેન્ટ અને હૃદયના સ્ટેન્ટ માટે પણ વ્યક્તિગત એન્ટીપ્લેટલેટ યોજના જરૂરી છે. આ લેખ સ્ટેન્ટ પછી DAPT સૂચવવામાં આવી હોય એવા દર્દીઓ માટે છે. દરેક સ્ટેન્ટ માટે એકસરખી દવાઓ કે સમયગાળો લાગુ પડતો નથી.

બંને દવાઓ કેટલો સમય લેવી?

આ સ્ટેન્ટના પ્રકાર, સ્થાન, મૂકવાના કારણ અને ગઠ્ઠો થવા તથા રક્તસ્રાવના તમારા જોખમ પર આધાર રાખે છે. નિષ્ણાત આગળ જતાં એક દવા ચાલુ રાખવાની સલાહ આપી શકે છે. આ ફેરફાર નક્કી કરેલી યોજના પ્રમાણે થવો જોઈએ. ફોલો-અપની તારીખ આવી જાય કે દવાની સ્ટ્રિપ પૂરી થાય તેનો અર્થ દવા બંધ કરવી એવો નથી.

લેખિત યોજના રાખો: કઈ દવા, કેટલી માત્રા, કયા સમયે, ફરી સમીક્ષા ક્યારે અને ફેરફારની સલાહ કોની પાસેથી લેવી. ડિસ્ચાર્જના નિર્દેશ સ્પષ્ટ ન હોય અથવા બીજા ડૉક્ટર દવા બંધ કરવાનું કહે તો સ્ટેન્ટની સારવાર કરતી ટીમ સાથે ચર્ચા કરીને નિર્ણય લેવા કહો.

ડોઝ રહી જાય કે દવા ખૂટી જાય તો

તે જ દવા માટેના નિર્દેશ જુઓ અને શંકા હોય તો ફાર્માસિસ્ટ કે સારવારની ટીમને વહેલી તકે પૂછો. રહી ગયેલા ડોઝનો નિયમ દરેક દવા માટે એકસરખો નથી. રહી ગયેલા ડોઝની ભરપાઈ માટે બમણો ડોઝ ન લો. અનેક ડોઝ રહી ગયા હોય, દવા ખૂટી ગઈ હોય અથવા ઊલટીને કારણે દવા પેટમાં ન ટકતી હોય તો તે જ દિવસે સ્ટેન્ટની સંભાળ રાખતી ટીમનો સંપર્ક કરો. આગળની નિયમિત મુલાકાત સુધી રાહ ન જુઓ.

પ્રિસ્ક્રિપ્શન મુજબ એલાર્મ રાખો અને દવા પૂરી થાય તે પહેલાં નવી લઈ લો. મુસાફરીમાં દવાઓની યાદી અને પૂરતી ગોળીઓ સાથે રાખો. ખર્ચ, ગળવામાં તકલીફ કે આડઅસરથી દવા નિયમિત લેવી મુશ્કેલ હોય તો ટીમને વહેલી તકે જણાવો.

રક્તસ્રાવ થાય તો ક્યારે મદદ લેવી?

DAPT લેતાં સહેલાઈથી ઉઝરડા કે વાદળી ચકામા પડી શકે અથવા થોડો રક્તસ્રાવ થઈ શકે. વારંવાર નાકમાંથી લોહી આવતું હોય, સામાન્ય કરતાં ઘણું વધુ માસિક આવતું હોય કે ચકામાથી તકલીફ થતી હોય તો ટીમને જણાવો. આ લક્ષણો સંભાળવા માટે કોઈને કહ્યા વગર ગોળીઓ છોડશો નહીં.

પેશાબમાં લોહી, ડામર જેવો કાળો મળ કે માથામાં ઈજા થાય તો તાત્કાલિક તબીબી તપાસ કરાવો, ભલે શરૂઆતમાં સારું લાગતું હોય.

દાંતની સારવાર, સર્જરી કે બીજી પ્રક્રિયા પહેલાં

સારવાર નક્કી થાય તે પહેલાં દાંતના ડૉક્ટર, સર્જન કે બીજા તબીબને સ્ટેન્ટ અને બંને દવાઓ વિશે જણાવો. દવા રોકવાનો કોઈ પણ નિર્ણય સ્ટેન્ટની જવાબદાર ટીમ સાથે મળીને લેવો જોઈએ. કેટલીક સારવાર દવાઓ ચાલુ રાખીને થઈ શકે છે; અન્ય માટે સમય બદલવો કે દવા રોકવા અને ફરી શરૂ કરવાની લેખિત યોજના જરૂરી હોઈ શકે.

તૈયારીની સામાન્ય સૂચનાપત્રિકામાં “લોહી પાતળું કરવાની દવા બંધ કરો” લખેલું જોઈને ગોળીઓ બંધ ન કરો. ડૉક્ટરને સ્ટેન્ટની વિગતો અને દવાઓની યાદી આપો જેથી તમારા માટે યોગ્ય સલાહ મેળવી શકાય.

બીજી દવા ઉમેરતાં પહેલાં પૂછો

આઇબુપ્રોફેન, ડાઇક્લોફેનાક, દુખાવા માટે વધારાની એસ્પિરિન, હર્બલ ઉત્પાદનો કે સપ્લિમેન્ટ લેતાં પહેલાં ડૉક્ટર અથવા ફાર્માસિસ્ટને પૂછો. તેનાથી રક્તસ્રાવ વધી શકે અથવા સારવાર પર અસર પડી શકે. પેટની કેટલીક દવાઓ, જેમ કે ઓમેપ્રાઝોલ અને એસોમેપ્રાઝોલ, ક્લોપિડોગ્રેલની અસરમાં અડચણ ઊભી કરી શકે છે. સમીક્ષા કરાવો; પેટની સુરક્ષા માટે સૂચવેલી દવા જાતે બંધ ન કરો.

એપિક્સાબાન કે વોરફરિન જેવી એન્ટીકોઆગ્યુલન્ટ દવાઓ એન્ટીપ્લેટલેટ કરતાં અલગ રીતે કામ કરે છે. તેને જાતે DAPTની જગ્યાએ ન લો કે સાથે ન ઉમેરો.

ઘરે યાદ રાખવા માટે ટૂંકી યાદી

• બંને દવાઓનાં મૂળ નામ અને લેવાનો સમય જાણો.
• હાલનું પ્રિસ્ક્રિપ્શન અને સ્ટેન્ટની ડિસ્ચાર્જ સમરી રાખો.
• એલાર્મ ગોઠવો અને ગોળીઓ ખૂટે તે પહેલાં નવી લઈ લો.
• સારવારની ટીમની સંપર્ક વિગતો રાખો અને નક્કી કરેલી ફોલો-અપ મુલાકાતે જાઓ.
• કોઈ ફેરફાર કરતાં પહેલાં ચર્ચા કરો; ચેતવણીનાં લક્ષણો હોય તો ઇમરજન્સી મદદ લો.

સંપૂર્ણ સ્વસ્થ લાગતું હોય ત્યારે પણ નિયમિત દવા લેવી સ્ટેન્ટની સંભાળનો ભાગ છે.

આગળ વાંચો

• મગજનો ફ્લો ડાયવર્ટર કેવી રીતે કામ કરે છે
• કેરોટિડ સ્ટેન્ટ કેવી રીતે કામ કરે છે
• ફોલો-અપ મુલાકાતની તૈયારી