સ્કેનમાં મગજની ધમનીનો ફુગાવો મળ્યો: હવે શું?

આકસ્મિક મળેલા ફુગાવા અને ઇમરજન્સી વચ્ચેનો તફાવત

રિપોર્ટમાં “બ્રેઇન એન્યુરિઝમ” વાંચીને ચિંતા થઈ શકે. એન્યુરિઝમ ધમનીની દીવાલમાં આવેલો ફુગાવો છે. કેટલાક ફુગાવા બીજા કારણસર કરેલા સ્કેનમાં મળે છે, જ્યારે તેમાંથી લોહી વહ્યું હોતું નથી. કેટલાકની જાણ ઇમરજન્સીમાં થાય છે. આ બંને સ્થિતિમાં નિર્ણયો અલગ હોય છે.

વ્યક્તિની સ્થિતિ સ્થિર હોય અને એન્યુરિઝમ ફાટ્યો ન હોય, તો આગળનું પગલું નિષ્ણાત સાથે ચિત્રો અને વ્યક્તિગત જોખમોની ચર્ચા છે. માત્ર એન્યુરિઝમ શબ્દથી તાત્કાલિક ઑપરેશનની જરૂર નક્કી થતી નથી.

નિષ્ણાત શું સમજે છે

એન્યુરિઝમનું કદ, આકાર અને સ્થાન, તેમાં થયેલો ફેરફાર, લક્ષણો, ઉંમર, આરોગ્ય તથા વ્યક્તિનો અને પરિવારનો સંબંધિત ઇતિહાસ જોવામાં આવે છે. બ્લડ પ્રેશર અને તમાકુનો ઉપયોગ પણ ચર્ચાનો ભાગ છે. રિપોર્ટની એક માપણી સમગ્ર સ્થિતિનો માત્ર એક ભાગ છે.

અગાઉ થયેલી CT કે MR એન્જિયોગ્રાફી કેટલાક સવાલોના જવાબ આપી શકે. પસંદ કરેલા કિસ્સામાં કેથેટર એન્જિયોગ્રાફી નિદાન કે સારવારની યોજના માટે વધુ માહિતી આપે છે. તેમાં રક્તવાહિનીને ઈજા અને સ્ટ્રોક જેવાં જોખમ છે; તેથી દરેક વ્યક્તિને તે આપમેળે જરૂરી નથી.

રિપોર્ટની સાથે ખરેખર સ્કેનની ફાઇલો અને ઉપલબ્ધ જૂનાં સ્કેન પણ લાવો. સમય સાથે થયેલા ફેરફારની સરખામણી ઉપયોગી બની શકે. પૂછો કે આ ચોક્કસ એન્યુરિઝમ જ છે કે કેમ અને કઈ વધારાની માહિતીથી સલાહ બદલાઈ શકે.

દેખરેખ પણ સક્રિય સંભાળની યોજના છે

કેટલાક ન ફાટેલા એન્યુરિઝમમાં જોખમોનું સંતુલન દેખરેખ રાખવાના પક્ષમાં હોય છે. તેમાં આગળની તપાસની સ્પષ્ટ યોજના, સંબંધિત જોખમો અંગે સલાહ અને તાત્કાલિક મદદ માંગતાં લક્ષણોની માહિતી હોવી જોઈએ. દેખરેખનો અર્થ સમસ્યાને અવગણવી નથી.

કયું સ્કેન કરવાનું છે, ક્યારે છે અને તેને કોણ જોશે તે પૂછો. સમયગાળો વ્યક્તિ પ્રમાણે જુદો હોય છે; બીજાના ડિસ્ચાર્જ પત્રનું સમયપત્રક તમારા માટે લાગુ પડે એવું જરૂરી નથી. એન્યુરિઝમ કે આરોગ્યની સ્થિતિ બદલાય તો સારવાર અંગે ફરી ચર્ચા થઈ શકે.

સારવારના વિકલ્પોમાં શું તફાવત છે

કોઇલિંગમાં રક્તવાહિનીઓમાંથી પહોંચાડેલા કેથેટર વડે એન્યુરિઝમમાં નાની કોઇલો મૂકાય છે. અમુક આકાર માટે વધારાના ઉપકરણ કે બીજી પદ્ધતિ જોઈએ. પછીની તપાસ જુએ છે કે ફુગાવો લોહીના પ્રવાહથી કેટલો અલગ રહે છે.

ફ્લો ડાઇવર્ટર જાળી જેવું ઉપકરણ છે, જે એન્યુરિઝમના મુખની સામે મુખ્ય ધમનીમાં મૂકાય છે. તે લોહીનો પ્રવાહ બદલે છે અને ફુગાવો બંધ થવાની પ્રક્રિયા સમય સાથે થાય છે. પ્લેટલેટ્સ ચોંટતાં અટકાવતી દવાઓ અને નિયમિત તપાસ યોજનાના અગત્યના ભાગ છે. તે દરેક એન્યુરિઝમ માટે યોગ્ય નથી.

સર્જિકલ ક્લિપિંગમાં ઑપરેશન કરીને એન્યુરિઝમની ગરદન પર ક્લિપ મૂકાય છે. અમુક એન્યુરિઝમ માટે ઑપરેશન વધુ યોગ્ય હોઈ શકે. નિર્ણયમાં એન્યુરિઝમના જોખમની સરખામણી દરેક શક્ય સારવારના જોખમ, લાંબા ગાળાની અસર અને આગળની તપાસની જરૂર સાથે કરવી જોઈએ.

ન્યુરોઇન્ટરવેન્શનમાં મગજની પસંદ કરેલી રક્તવાહિનીની સમસ્યાઓની સારવાર રક્તવાહિનીઓની અંદરથી થાય છે. આ ડૉ. નચિકેત કનેરિયાની ઇન્ટરવેન્શનલ પ્રેક્ટિસનો મુખ્ય ભાગ છે. સારવારની પસંદગી વ્યક્તિગત રહે છે અને તેમાં ન્યુરોઇન્ટરવેન્શન તથા ન્યુરોસર્જરી, બંનેનું મૂલ્યાંકન સામેલ હોઈ શકે.

મુલાકાતમાં શું પૂછવું

• મારા એન્યુરિઝમની કઈ ખાસિયતોથી તમારી સલાહ નક્કી થાય છે?
• અત્યારે દેખરેખ રાખવા કે સારવાર કરવા માટેનાં કારણો શું છે?
• કયા વિકલ્પો તકનીકી રીતે યોગ્ય છે અને શા માટે?
• દરેક વિકલ્પમાં કઈ દવાઓ, હોસ્પિટલની સંભાળ અને આગળની તપાસ જોઈએ?
• આગળનું સ્કેન કોણ ગોઠવશે અને તેનું પરિણામ કોણ સમજાવશે?

કોઈ પદ્ધતિ સ્ટ્રોક, લોહી વહેવું કે બીજી પ્રક્રિયાની જરૂરથી સંપૂર્ણ સુરક્ષાની ખાતરી આપતી નથી. તમને સમજાય તેવી ભાષામાં યોજના જાણો અને આયોજિત ફોલો-અપ માટે સંપર્કનો સ્પષ્ટ રસ્તો મેળવો. નવી ઇમરજન્સી તકલીફમાં તરત મદદ જોઈએ, ભલે સામાન્ય મુલાકાત અગાઉથી નક્કી હોય.

આગળ વાંચો

• મગજ અને ગરદનની રક્તવાહિનીઓની માહિતી (અંગ્રેજીમાં)
• અચાનક લક્ષણો: ક્યારે તરત પગલું લેવું (અંગ્રેજીમાં)